Các nhà nghiên cứu từ Trung tâm Y tế thuộc đại học Langone New York (NYU) ở thành phố New York cho biết họ đã phát hiện ra các đột biến trong bốn gien"gây ảnh hưởng” tương ứng rõ ràng với bốn kiểu hình tâm thần phân liệt khác nhau, mở đường cho việc hướng tới điều trị mang tính cá nhân hơn. Bệnh nhân bị rối loạn tâm thần liên quan đến 4 đột biến trong 4 bốn gien này có các triệu chứng, mức độ thông minh, và các đặc trưng bệnh khác nhau.

Nghiên cứu được công bố trên số ra tháng 4 của tạp chí y khoa EBioMedicine.

Những gien có vai trò quan trọng trong tâm thần phân liệt

Tác giả chính Dolores Malaspina, MD, nói với Medscape Medical News rằng họ đã phát hiện ra một số lượng lớn các gien làm tăng nguy cơ mắc các chứng rối loạn tâm thần, bao gồm tâm thần phân liệt. Họ tìm thấy những gien này thông qua GWASs [nghiên cứu genome] lớn, nhưng chúng không cụ thể. Vì vậy câu hỏi đặt ra là làm sao ta có thể tập trung vào các gien có khả năng ảnh hưởng đến bệnh nhiều nhất một cách trực tiếp hơn?

Trong một thông cáo báo chí, bác sĩ Malaspina, giáo sư Anita Steckler và Joseph Steckler tại Khoa tâm thần học trường NYU Langone cho biết nghiên cứu sinh học này bắt đầu trả lời các câu hỏi lâu đời  trong  lĩnh vực tâm thần về lý do tại sao hai người bất kỳ có chẩn đoán tâm thần phân liệt lại có những triệu chứng hoàn toàn khác nhau. Họ là những người đầu tiên định nghĩa được bốn hội chứng một cách có cơ chế rõ ràng.

Những phát hiện này dựa trên một nhóm gồm 48 cá nhân "đặc biệt đặc trưng" thuộc nhiều dân tộc và bị rối loạn tâm thần. Các nhà nghiên cứu xác định trình tự toàn bộ hệ gien biểu hiện ở 4 hệ thần kinh trung ương của những người này. Bốn hệ thần kinh này báo hiệu những gien có chứa những đột biến từ nguyên bào của bố hoặc mẹ trong một vài ca tâm thần phân liệt lẻ tẻ. Cả 4 gien đều tham gia vào sự phát triển hoặc điều tiết của các mạch thần kinh.

15 trong 48 người (31,25%) có các biến thể hiếm hoặc lạ trong một hoặc nhiều hơn trong số 4 gien, và các phân nhóm bệnh nhân này có các triệu chứng khác nhau đáng kể.

Một gien là PTPRG (loại thụ thể tyrosine protein phosphatase gamma), mã hóa một loại protein cho phép các tế bào thần kinh kết nối với nhau khi chúng tạo mạng lưới thần kinh. Bệnh nhân có biến thể hiếm trong gien này thường phải chịu những rối loạn tâm thần khá nặng từ sớm và bị nhiều khiếm khuyết trong khả năng học tập. Mặc dù một số người có chỉ số thông minh cao nhưng đa số bị suy giảm nhận thức ở bộ nhớ ngắn hạn.

Một gen có ảnh hưởng khác là SLC39A13 (vận chuyển kẽm). Bệnh nhân có đột biến trong gien này cũng bị tâm thần phân liệt sớm và nhận thức của họ bị tổn thương toàn diện. Họ cũng bị các bệnh tâm thần nghiêm trọng nhất, bao gồm các triệu chứng tiêu cực và mưu toan tự tử nghiêm trọng. Họ có chỉ số thông minh cùng trình độ học vấn thấp nhất (giống với trường hợp thiểu năng tâm thần).

Bệnh nhân có các biến thể trong một gien có ảnh hưởng thứ ba - ARMS / KIDINS220 thì có triển vọng hơn và nhiều người đã học đến cao đẳng. Sau đó  họ bị suy giảm nhận thức – một đặc trưng của quá trình thoái hóa.

Bệnh nhân có các biến thể trong một gen có ảnh hưởng thứ tư - TGM5 (transglutaminase 5), có triệu chứng ít nghiêm trọng hơn nhưng lúc nhỏ họ thường bị rối loạn thiếu tập trung và có tốc độ xử lý thông tin chậm.

Có nên xác định kiểu gen trước khi chữa trị?

Người đứng đầu nghiên cứu, tiến sĩ Thorsten Kranz tại NYU cho biết kết quả nghiên cứu cho thấy trong khi điều trị các rối loạn tâm thần chính yếu, phương pháp điều trị mới cũng phải tập trung vào tốc độ xử lý ở những trường hợp TGM5, bộ nhớ ngắn hạn ở các ca PTPRG, tăng thêm kẽm ở các trường hợp SLC39A13 và bảo vệ tế bào thần kinh ở những ca ARMS / KIDINS220. Các phương pháp điều trị không có hiệu quả đồng đều trên tất cả các bệnh nhân mà thường chỉ đạt hiệu quả cao trong một số trường hợp.

Ví dụ, đối với những bệnh nhân có đột biến ở tế bào vận chuyển kẽm SLC39A13,  bác sĩ Malaspina có một mô hình thí nghiệm với cùng một khiếm khuyết trên chuột. Họ đã chữa hết kiểu hình hành vi của khiếm khuyết này bằng cách bổ sung thêm kẽm. Họ nghĩ rằng điều này thực sự chuẩn bị cho việc bắt đầu phác họa ra những đặc điểm lâm sàng tương ứng với phương pháp điều trị đặc hiệu.

Bác sĩ Malaspina kết luận rằng tuy nghiên cứu cần được thực hiện với quy mô lớn hơn, nó cũng đã chuẩn bị cho việc xác định những phân nhóm bệnh tốt hơn dựa trên những gien có ảnh hưởng thay vì xem xét hàng trăm gien.

Tác giả: Megan Brooks

Bs Lê Quốc Nam (dịch từ Medscape - Schizophrenia Not One Disease, New Genetic Evidence Shows)

Phòng Khám Tâm lý y khoa – Tâm thần kinh Quốc Nam

Tag:gien, tâm thần phân liệt, chữa trị cá nhân, tế bào thần kinh, di truyền, rối loạn tâm thần